Συχνά πυκνά, ο πρωθυπουργός και το οικονομικό επιτελείο αναφέρουν – και σωστά – πως η οικονομία είναι κλίμα. Δεν πρωτοτυπούν. Όλα τα εγχειρίδια οικονομίας το αναφέρουν και βεβαίως κι η αγορά το γνωρίζει καλύτερα απ' τον καθένα. Το πρώτο ερώτημα είναι από τι κι από ποιον διαμορφώνεται το κλίμα. Είναι για παράδειγμα οι τράπεζες που έχουν κλείσει τις στρόφιγγες του εύκολου δανεισμού; Είναι τα ΜΜΕ που καλλιεργούν κλίμα φόβου; Είναι η κυβέρνηση με τις φοροεπιδρομές που προαναγγέλλει; Είναι οι εργαζόμενοι, μισθωτοί και συνταξιούχοι που διαμαρτύρονται για ακρίβεια και μείωση των εισοδημάτων τους; Είναι κάποιες συντεχνίες που αρνούνται να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα και αντιδρούν; Είναι οι διαχρονικές παθογένειες της ελληνικής οικονομίας; Είναι όλα αυτά μαζί, αλλά και ξεχωριστά που συνθέτουν το κακό οικονομικό κλίμα σε μια αλυσίδα αιτιών που στο τέλος δημιουργούν ένα φαύλο κύκλο.

Το δεύτερο ερώτημα είναι αν μπορεί κάτι να γίνει, ώστε να αλλάξει το κλίμα. Κι εδώ οι απόψεις διίστανται. Για παράδειγμα θα ισχυριζόταν κάποιος πως το κακό κλίμα προκαλείται απ' το ΜΜΕ. Προφανώς, πρόκειται για υπεραπλούστευση. Ποτέ τα ΜΜΕ δεν καλλιεργούν ασκόπως και αναιτίως ένα κλίμα, ασχέτως αν τείνουν να υπερβάλλουν για κάτι ήδη υπαρκτό. Αρκεί να θυμηθεί κανείς τις χρυσές μέρες του ελληνικού χρηματιστηρίου. Ήταν τότε που η Ελλάδα κάλπαζε με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, υπήρχε ένα κλίμα γενικευμένης ευφορίας, την οποία τα ΜΜΕ πυροδοτούσαν περισσότερο. Σήμερα πράττουν το αντίθετο.

Σε κάθε περίπτωση προαπαιτούμενο είναι η ύπαρξη του ανάλογου υπόβαθρου. Ουδείς αμφισβητεί σήμερα πως η κατάσταση είναι δυσχερής. Η χώρα για να γλιτώσει την χρεοκοπία αναγκάστηκε να δεχθεί απεχθείς όρους δανεισμού στο σημείο που ένα στα τέσσερα ευρώ των συνολικών κρατικών δαπανών να αφορά σε τόκους. Ουδείς αμφισβητεί ότι εισπρακτικός μηχανισμός του κράτους είναι ανεπαρκής για να υλοποιήσει το φιλόδοξο σχέδιο σταθεροποίησης που θα γλιτώσει τη χώρα απ' τα “δεινά” των προηγούμενων ετών. Ουδείς αμφισβητεί πως η αγορά έχει στεγνώσει.

Το περίεργο είναι πως ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, η κυβέρνηση τροφοδοτεί διαρκώς τα ΜΜΕ με πληροφορίες για νέα εισπρακτικά μέτρα, για νέους φόρους, που αναπόφευκτα τρομοκρατούν πολίτες κι επιχειρήσεις. Κι ως γνωστό σε κλίμα πανικού, αβεβαιότητας και σύγχυσης, όλοι ανεξαιρέτως τηρούν αμυντική στάση. Κάπως έτσι, η αγορά στεγνώνει. Όλοι φυλάγονται. Κι όλοι μαζί βουλιάζουν μέρα με τη μέρα.

Αυτή είναι πραγματικότητα χωρίς να αποδίδεται ποσοστό (συν)υπευθυνότητας για ό,τι συμβαίνει. Αλλά όλοι για τους δικούς τους λόγους έχουν συμβάλει στη δημιουργία του κακού κλίματος στην οικονομία που μας ταλανίζει τόσο καιρό.